حسینیه ارشاد درسال ۱۳۴۶، توسط محمد همایون سرمایه‌گذار و ناصر میناچی مدیر و شهید مرتضی مطهری بنیان گذاشته شد. حسینیه در زمین باغی به مساحت ۲۰۰۰ متر مربع احداث شد. دکتر علی آبادی (دادستان تهران‌)، محمد همایون و دکتر میناچی اعضای هیئت امنای حسینیه ارشاد بودند.

هدف از تشکیل حسینیه در آن زمان، ایجاد یک مرکز مذهبی و فرهنگی برای قشر فرهیخته و روشن‌فکر بود و به همین سبب حسینیه به صورت فضایی مدرن و امروزی طراحی و به شکل آمفی‌تئاتر ساخته شد. ظرفیت سالن که با شیب مناسبی ساخته شده‌ ۱۰۰۰ نفر در طبقه اول و ۵۰۰ نفر در طبقه دوم است‌.
    در سال‌های بعد، تالاری نیز با ظرفیت ۵۰۰ نفر در زیر زمین حسینیه ساخته شد تا کلاس‌های فرهنگی مذهبی در آن جا تشکیل شود. در سال۱۳۵۹، تصمیم گرفته شد که ۲۰۰۰ متر مربع از زمین باقی مانده از باغ نیز خریداری شود و مسجد حسینیه ارشاد در آن بنا شود.

سبک معماری حسینیه و مسجد اسلامی است و کاشی‌کاری آن توسط مهندسان مختلف صورت گرفته که مسئولیت آن با حاج علی برگی جانی بوده است‌. کاشی کاری مسجد نیز بر عهده حاج اکبر زحمتکش و ابراهیم فلاح بوده که در آن نهایت دقت به عمل آمده است‌.

درسال ۱۳۵۹، با تأسیس کتابخانه‌ حسینیه ارشاد و توسعه روز افزون‌، آن تمام سطح حیاط خالی و ۱۱۰۰ متر مربع نیز به کتابخانه اضافه شد. هم اکنون ، تمام سطح زیرین حیاط را کتابخانه حسینیه ارشاد تشکیل داده است و به دلیل استقبال مردم از کتابخانه‌‌، با خریداری ۲۰۰۰ متر مربع زمین‌های اطراف‌، مرکز مدرن جمع آوری اسناد نیز تأسیس شده است‌.

همچنین، در ساختمان اداری ۱۲ طبقه حسینیه ۴۰ پرسنل ( همراه کارمندان کتابخانه‌‌) کار می کنند.

از چهره‌های شاخص حسینیه به محمد تقی شریعتی می توان اشاره کرد که پس از تعطیلی کانون نشر حقایق در مشهد، برای سخنرانی گاهی به تهران می آمد. از سال ۱۳۴۷ ، به بعد دکتر علی شریعتی به دعوت استاد مطهری به حسینیه آمد و با مقاله خود درباره حضرت محمد(ص‌) به نام از" هجرت تا وفات " طرفدارانبسیاری جذب کرد.

به طورکلی‌، مرحوم استاد مرتضی مطهری از ابتدای سال ۱۳۴۸ تا پایان سال ۱۳۴۹، ۶۷ جلسه ؛ محمدتقی شریعتی ۳۶ جلسه‌؛ دکتر علی شریعتی ۲۴ جلسه و صدر بلاغی ۱۹ جلسه در حسینیه سخنرانی داشتند.

با رفتن استاد مطهری در پایان سال ۱۳۴۹، حسینیه در انحصار دکتر شریعتی قرار گرفت‌ و گرچه صدر بلاغی‌، محمدتقی شریعتی و مرتضی شبستری نیز جلسه های بسیاری داشتند. دکتر علی شریعتی از اوایل سال ۱۳۵۰ تا ۱۹ آبان ۱۳۵۱ ، که حسینیه تعطیل شد نقش بسیاری در آگاهی قشر دانشجو نسبت به مسائل سیاسی و دینی داشت‌.

دکتر علی شریعتی تا زمان تعطیلی حسینیه به کارش ادامه داد. این در حالی بود که در سال‌های ۱۳۵۰ و اوایل ۱۳۵۱، حسینیه آزادانه فعالیت خود را دنبال می‌کرد و ساواک گاهی گزارشی از سخنرانی‌های دکتر تهیه و ارسال می‌کرد. سپس به دلیل طرح برخی از مباحث دینی و اجتماعی‌، حسینیه به تدریج مورد انتقاد شماری از روحانیون و مراجع قرار گرفت و عده‌ای از آنان با توجیه حفظ تشیع برای تعطیل کردن حسینیه فعالیت‌هایی انجام می‌دادند. حتی برخی از آنان به مقامات دولتی متوسل شدند و سرانجام، به دلیل فشار روحانیون سنتی‌ حسینیه ارشاد تعطیل شد.
    در اسفند سال ۱۳۴۹ ، براساس آخرین توافق‌، حسینیه در دو بخش تبلیغی و تحقیقاتی به کار ادامه داد و به پایگاه بسیار مناسبی برای طرح دیدگاه‌های دکتر شریعتی تبدیل شد و او تقریباً به صورت تک سخنران آن مرکز درآمد.
حسینیه ارشاد در سه بخش فعالیت می‌کند:

بخش تحقیقات علمی که شامل امکان تحقیق‌های مختلف و ایجاد کتابخانه‌ و نشریات است‌; بخش تعلیماتی‌;

کلاس‌های حافظ‌شناسی‌، تفسیر قرآن‌، تفسیر نهج البلاغه‌، منطق و عرفان و مبانی فقهی حقوقی خانواده و ... .

 از دیگر افراد برجسته‌ای که در حسینیه ارشاد جلسه های سخنرانی و کلاس‌های فرهنگی داشتند به مهندس مهدی بازرگان‌، دکتر یدالله سحابی و آیت الله طالقانی می توان اشاره کرد.

علی شریعتی در دوم آذرماه سال ۱۳۱۲، در کاهک سبزوار به دنیا آمد. جد پدری او آخوند حکیم‌، شاگرد حاج ملا هادی سبزواری بود که بعد از آن که حکمت را در مزینان نزد دایی‌، علامه بهمن آبادی فرا گرفت‌ همان جا ماندگار شد. محمد تقی شریعتی‌، پدر علی‌، اولین سنت شکن خانواده بود. او در مشهد تا سطح حوزه درس خواند و با زهرا امینی‌، دختری از مزینان‌، ازدواج کرد و یک سال بعد تنها پسرش‌ علی‌، به دنیا آمد.

علی شریعتی در سال دوم دانش‌سرا به عضویت نهضت خداپرستان‌، به رهبری محمد نخشب‌، درآمد و در تیر ماه سال۱۳۳۱، به اتهام شرکت در تظاهرات علیه استعفای دکتر محمد مصدق به مدت یک روز در زندان به سر برد. بخش نخست زندگی دکتر که نقش مهمی در شکل‌گیری اندیشه‌های او دارد تا پیش ازسال ۱۳۴۷ ، بروز خارجی ندارد و از این زمان به بعد است که دکتر ابتدا، در مشهد در دانشکده ادبیات و سپس در تهران در حسینیه ارشاد شناخته شد. دکتر شریعتی در سال ۱۳۳۴، در دوره لیسانس زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات دانشگاه مشهد به تحصیل شروع کرد. درسال ۱۳۳۷، فارغ التحصیل شد و در سال ۱۳۳۸، با رتبه اول به فرانسه اعزام شد. وی در دانشگاه سوربن پاریس موفق به اخذ دکترای دانشگاهی شد که به طور معمول سطح آن بسیار نازل‌تر از دکترای دولتی این دانشگاه است‌.
دکترای دانشگاهی تنها نیاز به نوشتن یک پایان نامه دارد و پایان نامه دکتر ترجمه خلاصه بخشی از کتاب فضائل بلخ به زبان فرانسه بود که جمعاً متن و ترجمه در حدود ۱۳۰ صفحه بود. وی در آن‌جا از کلاس‌های متفرقه گورویچ و ماسینیون‌، جامعه شناسان معروف‌، استفاده کرد و با کسانی از جمله فرانتس فانون آشنا شد.
 پس از بازگشت به ایران درسال ۱۳۴۳، در مقام استادیار رشته تاریخ در دانشکده ادبیات دانشگاه مشهد تدریس می کرد

در سال۱۳۴۴، کتاب سلمان پاک نوشته لویی ماسینیون‌، را ترجمه کرد و هم‌زمان با استخدام در دانشکده‌، به تدریس دروس مختلف از جمله تاریخ اسلام‌، تاریخ تمدن و درس تاریخ ادیان پرداخت و به سرعت میان دانشجویان محبوبیت یافت‌.
    در سال۱۳۴۷، کتاب‌های کویر ، اسلام‌شناسی (مجموعه درس‌های او در دانشکده ادبیات مشهد) و توتم پرستی وی چاپ شد و در همان سال، دانشگاه‌های مختلف و همین طور حسینیه ارشاد از او برای سخنرانی دعوت کردند. یک سال بعد، همراه کاروان حج حسینیه ارشاد به مکه رفت‌. در بازگشت یک بار در دانشگاه مشهد و حسینیه ارشاد سخنرانی معروف خود تحت عنوان "میعاد با ابراهیم‌" را انجام داد. از تابستان سال ۱۳۴۹ ، کلاس‌های او در دانشکده ادبیات مشهد به تدریج کم و در مهر ماه سال۱۳۵۰ ، طی جشن‌های ۲۵۰۰ ساله به‌طورکلی تعطیل شد. از آن جا که کارمند وزارت علوم بود، بعد از تعطیلی کلاس‌هایش در بخش تحقیقات وزارت خانه کار می کرد.

سال‌های ۱۳۴۸ تا ۱۳۵۱ ، را در واقع باید سال‌های حسینیه ارشاد شریعتی نامید. بیش‌تر سخنرانی‌های شریعتی و مهم‌ترین آن‌ها در این سال‌ها صورت گرفت‌: "علی تنهاست‌"، "نیایش‌"، "اقبال‌"، با "مصلح قرن‌"، "مسئولیت شیعه بودن‌"، "فاطمه فاطمه است‌"، "پدر، مادر ما متهمیم‌" و ... سخنرانی آخر به تاریخ پاییز سال ۱۳۵۰، انجام شده است‌.

در سال۱۳۵۱ ، شریعتی برای دومین بار به مکه رفت و با سخنرانی خود، در کنگره بین‌المللی‌، متهم به شیعه غالی (افراطی‌)شد.

سخنرانی‌های او به همان اندازه که اقشار مختلف را به حسینیه ارشاد کشاند، میانه او را با هیئت امنای حسینیه به هم زد. در ۲۳ آذ رسال ۱۳۵۰، وی همراه حاج سید مرتضی شبستری‌، دکتر کاظم سامی و محمد تقی شریعتی‌، در تالار حسینیه ارشاد به اعتراض‌ها و قضایایی پاسخ دادند که حول و حوش فعالیت‌های حسینیه و به طور مشخص علی شریعتی پیش آمده بود. اما، سخنرانی‌ها، کلاس‌های اسلام‌شناسی و تاریخ ادیان و کنفرانس‌های شریعتی در حسینیه ادامه یافت و او حتی دانشجویان را تشویق کرد که نمایش نامه ابوذر را، که قبلاً در مشهد اجرا شده بود، در تهران و حسینیه اجرا کنند.

او در دی سال ۱۳۵۱ ، توسط ساواک دستگیر و هجده ماه در زندان انفرادی نگه داشته شد، و نوروز سال۱۳۵۴ ، آزاد شد.

در اواسط سال ۱۳۵۵، تصمیم گرفت از ایران خارج شود و بالاخره در ۲۶ اردیبهشت سال ۱۳۵۶، توانست با گذرنامه‌ای به نام مزینانی (نام خانوادگی او در شناسنامه‌)، با یکی از پروازهای شرکت سابنا به بروکسل و سپس به لندن برود. چند ماه قبل از سفر یادداشتی برای محمد رضا حکیمی نوشت و اصلاح مطالب و کتاب‌های خودش را پس از مرگ به او سپرد. شریعتی، یک ماه پس از خروج از ایران‌، در صبح روز ۲۹ خرداد سال ۱۳۵۶ ، درگذشت‌.

پزشکی قانونی علت مرگ او را انسداد شرایین و نرسیدن خون به قلب اعلام کرد. جنازه او در زینبیه دمشق‌، بعد از آن که امام موسی صدر بر آن نماز خواند، دفن شد. از دکتر علی شریعتی تنها یک فرزند به نام احسان به یادگار مانده است‌.
    از دیگر چهره‌های سرشناس حسینیه ارشاد دکتر یدالله سحابی است که در سال ۱۲۸۴ ه.ش، در تهران متولد شد و درسال ۱۳۸۱ ، در ۹۷ سالگی با کوله باری از خدمات صادقانه در زمینه‌های مختلف علمی‌، فرهنگی‌، اجتماعی‌، دینی و سیاسی دعوت حق را لبیک گفت‌.

سوابق و خدمات فرهنگی و علمی دکتر سحابی عبارتند از:
تحصیل در دبیرستان شرف و دارالفنون و دارالمعلمین مرکزی (به ریاست میرزا ابوالحسن خان فروغی‌); اخذ درجه لیسانس در رشته علوم طبیعی از دانش‌سرای عالی‌; قبولی در مسابقه اعزام به خارج در ۱۳۱۰، تحصیل در رشته گیاه‌شناسی و آب‌های زیر زمینی و اخذ درجه دکترای دولتی در رشتة زمین‌شناسی از دانشگاه لیل آمریکا; ۲۵سال تدریس در دانشگاه تهران (اولین استاد ایرانی زمین‌شناسی‌); تأسیس مؤسسه فرهنگی اخلاق‌; تأسیس دبیرستان‌های کمال (۱۳۳۷) و کوثر (۱۳۶۹); تأسیس آموزشگاه تربیت معلم تعلیمات دینی‌.
    وی همچنین، به مدت ۲۵ سال ضمن استادی زمین‌شناسی در دانشگاه تهران‌، ریاست اداره فرهنگ تهران را بر عهده داشت‌. او که عضو شورای عالی فرهنگی و معاون وزارت فرهنگ بود، در دولت موقت وزیر مشاور در امور طرح‌ها و برنامه‌های انقلاب و در اولین دوره مجلس شورای اسلامی نیز نماینده مردم تهران شد.
    او از فعالان مؤسس و اداره کننده شرکت فنی مهندسی یاد، به اتفاق ۱۰ استاد اخراجی از دانشگاه بود و برج ۱۲ طبقه‌ای برای اسکان افراد و هم مسلکان در سال۱۳۵۲ ، احداث کرد.

از جمله سوابق سیاسی وی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
عضویت در جبهه ملی و حمایت از مشی سیاسی دکتر محمد مصدق (تا عهده‌دار شدن غسل و کفن و دفن و نماز بر جنازه او); مشارکت در تأسیس نهضت مقاومت ملی پس از کودتای سال ۱۳۳۲; مشارکت در تأسیس نهضت آزادی ایران درسال ۱۳۴۱; تحمل ۴ سال زندان و تبعید به برازجان ‌; مشارکت در تأسیس جمعیت ایرانی دفاع از آزادی و حقوق بشر سال۱۳۵۶ ; مشارکت در تأسیس جمعیت تأمین آزادی انتخابات ‌; مشارکت در تأسیس جمعیت حاکمیت ملت ۱۳۵۶; قبول مسئولیت و مدیریت کمیته تنظیم اعتصابات ‌; آثار او شامل تکامل موجودات و توجه به آثار طبیعت در قرآن ، قرآن و تکامل ، خلقت انسان ، خلقت انسان در بیان قرآن و دعاهای قرآن است‌.

آیت الله سیدمحمود طالقانی متولد سال ۱۳۲۹ ه.ق/ ۱۲۹۰ ه.ش‌، در قم و در مدرسه رضویه و فیضیه به تحصیل علوم دینی پرداخت‌. وی اولین بار در اواخر دوره رضا شاه‌ در سال ۱۳۱۷ ، به زندان افتاد. پدر وی‌، سید ابوالحسن طالقانی‌، از علمای تهران بود که با عباس‌قلی بازرگان‌، پدر مهندس مهدی بازرگان‌، رفاقت داشت‌.
    سید محمود پس از ورود به قم به تحصیل ادامه نداد و به تهران برگشت‌، و چون به کارهای تبلیغی علاقه‌مند بود، پس از شهریور سال ۱۳۲۰، کانون اسلام را تأسیس کرد و به تفسیر قرآن پرداخت‌. بیش‌تر مقاله‌های او در نشریه آیین اسلام ، به مدیریت نصرت الله نوریانی‌، چاپ می‌شد که بخشی از آن‌ها تاریخی و بخشی در ترجمه و شرح خطبه‌های نهج‌البلاغه بود. جلسه های تفسیر وی نیز به طور مستمر در همین نشریه به چاپ می‌رسید. از کارهای علمی او در دهه ۱۳۳۰، چاپ و تصحیح کتاب تنبیه الامه آیت‌الله نائینی بود که آن را در دفاع از مشروطه نوشته بود. چاپ این کتاب که به توصیه آیت الله سید محمود زنجانی نوشته شده بود علایق سیاسی آیت الله طالقانی را در امتداد واقعه مشروطه خواهی و مبارزه با ظلم نشان می‌دهد.
    وی از نزدیکان نواب صفوی و به لحاظ مبارزاتی متأثر از وی بود و پس از ترور حسین علاء، نواب و یارانش را در خانه خود پناه داد.
    پس از آن آیت الله طالقانی در مبارزات نهضت مقاومت ملی حضور داشت و در تهران با روحانیان مدافع نهضت ملی و چهره هایی مانند بازرگان و سحابی همراهی می‌کرد. او در سال ۱۳۴۰، به جمع بنیان گذاران نهضت آزادی پیوست و ابتدا برای مدتی درسال ۱۳۴۱ ، به زندان رفت و پس از آزادی در سال ۱۳۴۲، پس از قیام ۱۵ خرداد دستگیر و به ۱۰ سال زندان محکوم شد.

آیت الله طالقانی طی سال‌ها در مسجد هدایت (از سال‌های ۱۳۲۷) به تبلیغ و ترویج دین مشغول بود. این مسجد مرکز فعالیت‌های سیاسی بود و او تا پیش از دستگیری در آن‌جا سخنرانی می‌کرده جلسات آموزش تفسیر و سپس تدوین پرتوی از قرآن که دانشجویان و مؤمنان از آن استفادهمی کردند

این جلسات طی ۳۰ ماه ، به صورت پرسش و پاسخ در مسجد هدایت تشکیل شد و در همین جلسات بود که مرحوم طالقانی بحث مالکیت در اسلام را مطرح کرد و به تدریج به سراغ سایر مسائل رفت‌ که برنامه‌ها تعطیل شد.
    مرحوم طالقانی پس از آزادی درسال ۱۳۴۶، بار دیگر در مسجد هدایت به سخنرانی ادامه داد و پس از آن سخنرانی‌های او ممنوع شد. سپس درسال ۱۳۵۰ ، تبعید و ۱۸ ماه بعد به تهران بازگشت‌. وی بار دیگر درسال ۱۳۵۴ ، زندانی و در آبان سال ۱۳۵۷ ، آزاد شد. پس از پیروزی انقلاب وی از طرف امام خمینی به امامت جمعه تهران منصوب شد، اما اندکی بعد در ۱۹ شهریورسال ۱۳۵۸ ، درگذشت‌.
    مهدی بازرگان ، فرزند حاج میرزا عباس‌قلی آقا، درسال ۱۲۸۶ ه.ش‌، در تهران متولد شد. تحصیلات ابتدایی را در مدارس ثروت و سلطانی طی کرد. تحصیلات دانشگاهی را در فرانسه گذراند و پس از بازگشت به ایران‌، مدرس دانشکده فنی دانشگاه تهران شد.

در آغاز دهه ۱۳۳۰ ، همراه آیت الله طالقانی و جمعی دیگر از فعالان سیاسی و فرهنگی به تشکیل انجمن‌های اسلامی و برگزاری سخنرانی‌های فرهنگی و مذهبی اقدام کرد. بازرگان از اعضای جبهه ملی بود. او در دی سال ۱۳۲۷، به ریاست دانشکده فنی تهران انتخاب شد. در زمان نخست وزیری دکتر مصدق‌، مدیر کل سازمان آب تهران بود. وی همچنین، عضو هیئت خلع ید از شرکت نفت انگلیس در ایران و رئیس موقت هیئت مدیره شرکت ملی نفت ایران بود.
در سال ۱۳۳۲ ، به مخالفت با حکومت کودتا برخاست و از تدریس در دانشگاه محروم شد و مدتی به زندان افتاد. در بهمن سال ۱۳۳۲، به کار تدریس بازگشت‌. در سال۱۳۳۶ ، همراه آیت الله طالقانی و مهندس یدالله سحابی نهضت آزادی ایران را تشکیل داد. از سال ۱۳۴۰، فعالیت خود را علنی کرد. در بهمن ماه سال۱۳۴۱ ، دوباره بازداشت و به ۱۰ سال زندان محکوم شد. وی فعالیت‌های سیاسی خود را مجدداً از اوایل سال ۱۳۵۷ ، آغاز کرد و در مقام نماینده امام در استان‌ها به سخنرانی پرداخت‌. پس از مراجعه امام خمینی به ایران‌، از سوی او مأمور تشکیل کابینه و اولین نخست وزیر جمهوری اسلامی‌شد.

مهدی بازرگان در ۷۹ سالگی درگذشت‌.

کتاب‌خانه عمومی حسینیه ارشاد در هفتم تیرسال ۱۳۵۹، برابر با ۱۵ شعبان ۱۴۰۰ ه.ق‌، آغاز به کارکرد. مساحت کتاب‌خانه ۱۷۷۳ مترمربع است و بخش‌های مهم آن عبارت است از:

مخزن کتاب‌های بزرگ‌سالان‌ (بیش از ۷۰۰۰۰ جلد کتاب فارسی در مخزن موجود است ) ‌; بخش مرجع‌: بیش از ۳۵۰۰ جلد کتاب فارسی‌، عربی‌، انگلیسی و ... دارد ; بخش کودکان و نوجوانان‌: ۱۴۰۰۰ عنوان کتاب کودکان و نوجوانان را در خود جای داده است‌; بخش نابینایان‌: ۱۵۰ عنوان کتاب به خط بریل و بیش از ۲۰۰ عنوان کتاب گویا (نوار) قابل استفاده برای نابینایان‌دارد ; بخش نشریات ادواری‌: حدود ۱۵۰۰ عنوان روزنامه و مجله فارسی (صحافی شده‌) و ۱۰ عنوان نشریه خارجی دارد. شایان ذکر است که قدیم‌ترین نشریه موجود در کتاب‌خانه‌، نشریه ارمغان منتشر شده در سال ۱۳۱۶ ، سپس اطلاعات هفتگی (۱۳۱۹)، روزنامه اطلاعات (۱۳۲۰)، کیهان (۱۳۲۱) و خواندنی‌ها (۱۳۲۲) است‌; بخش اسناد: شامل مقالات‌، پایان‌نامه‌ها، گزارش‌ها، سال‌نامه‌ها، اوراق‌، بروشورها، اسناد و جزوات است‌; بخش کتاب‌های نفیس‌: مجموعه‌ای از تمبرهای جمهوری اسلامی‌، کتاب‌های عربی (جدا از مخزن اصلی‌) وکتاب‌های چاپ سنگی و نیز کتاب‌های خطی است‌.

همچنین‌، بخش فنی کتابخانه‌ شامل قسمت‌های انتخاب‌، سفارش و فهرست‌نویسی است و کار امانت کتاب‌ها از طریق پست و تمدید یا ذخیره‌سازی کتاب به صورت تلفنی امکان‌پذیر است‌.

مدت امانت کتاب برای خارج از کتابخانه‌ ۱۰ روز است و تعداد کتاب‌های امانتی در داخل سالن سه جلد و در مورد امانت خارج از سالن یک جلد است‌.